2. Zorg en welzijn

De vraag naar zorg en ondersteuning blijft toenemen door vergrijzing, maatschappelijke druk en complexere hulpvragen. Vanuit de Maatschappelijke Agenda is ingezet op het versterken van het gewone leven en de sociale basis, onder meer via samenwerking met Stichting Binding en regionale partners.

Binnen de Wmo is sprake van groei in huishoudelijke hulp en begeleiding, terwijl via preventie en nieuwe contracten wordt gestuurd op kwaliteit en beheersbaarheid. Gezondheidsbeleid is verder vormgegeven via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA), met aandacht voor gezondheid, leefstijl en mentale weerbaarheid.

Op het terrein van participatie, armoede en schulden is ingezet op maatwerk, vroegsignalering en ondersteuning via regionale en lokale regelingen. Nieuwe landelijke wetgeving, zoals de Participatiewet in Balans, vraagt de komende jaren om verdere aanpassing van de uitvoering.

Ontwikkelingen

Al enkele jaren signaleren we een stijging van de vraag naar zorg (gezondheidszorg, ggz, ouderen- en gehandicapten) en zien we dat hier meerdere oorzaken aan ten grondslag liggen: de vergrijzing maar ook het feit dat ouderen niet altijd een beroep op kinderen kunnen of willen doen, de terugloop van de beschikbaarheid van ‘vaste’ vrijwilligers. En daarnaast het ingewikkelder en ‘drukker’ worden van onze samenleving met het risico dat meer mensen buiten de boot lijken te vallen. Het toenemende beroep op jeugdhulp heeft verband met de ervaren druk, zowel bij ouders als jeugdigen, om ‘te slagen’ in het leven, wat kan leiden tot het vragen om ‘labels’ (ADHD, dyslexie) en tot mentale klachten. Er rust ook minder taboe op het bespreken hiervan en het vragen om professionele hulp.

Daarmee zijn maatschappelijke patronen ontstaan die we als samenleving niet meer kunnen dragen en die vragen om andere oplossingen dan individuele gespecialiseerde hulp.

Met de Hervormingsagenda Jeugd (HAJ), het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) willen Rijk, gemeenten en alle betrokken partners deze beweging tegengaan en alternatieven bieden.

Maatschappelijke agenda 2023-2026 (MAG)

Vanuit ons integrale beleidskader, de Maatschappelijke agenda (MAG), hebben we ook in 2025 gewerkt aan het laten landen van de versterking van het gewone leven in beleidsstukken zoals de Regionale inkoopkoers en in de nieuwe verordeningen Jeugd & Wmo en Leerlingenvervoer. Ook onze stakeholders geven hier uitvoering aan zoals bijvoorbeeld Binding met het Voordeurteam.

Integrale samenwerking

We werken binnen en buiten het huis van de gemeente samen in netwerken en met onze partners, zoals Binding, Stichting Wijksport, Bibliotheek Z-O-U-T, het onderwijs en anderen. De uitvoering van het Integraal huisvestingsplan Onderwijs (IHP), de integrale aanpak op veiligheid in relatie tot het sociaal domein, uitvoering van het lokale Vitaliteits-akkoord (gezondheid en leefstijl), de Lokaal Educatieve Agenda (LEA) en samenwerking op wonen met zorg zijn daarvan voorbeelden.

Stichting Binding

Stichting Binding heeft in 2025 uitvoering gegeven aan welzijn, sociaal-juridisch advies, de Jeugdwet en de Wmo. Vanwege de focus op het versterken van het gewone leven zijn de welzijnsactiviteiten steeds belangrijker geworden. Er is bijvoorbeeld extra ingezet op jongerenwerk, community building, informele netwerken en op sport en cultuur. Met aanpassingen in de verordening Wmo & Jeugd hebben we de consulenten bij Binding handvatten gegeven om niet standaard een indicatie voor gespecialiseerde, individuele hulp te geven, maar met de inwoner te zoeken naar andere passende oplossingen.

Samenwerking in regio Zuid-Oost Utrecht (ZOU)

In 2025 is de regionale Inkoopkoers vastgesteld door de gemeenteraden en vervolgens is de aanbesteding van ambulante Jeugdhulp en Wmo-begeleiding, en Jeugd verblijf verder voorbereid.

Op het gebied van toezicht op de rechtmatigheid van Jeugd- en Wmo-ondersteuning heeft er een onderzoek plaatsgevonden hoe dit anders (meer regionaal) ingevuld kan worden. In 2026 wordt hier een besluit over genomen.

Wmo

Huidig beleid

Via de Wmo ontvangen inwoners die het nodig hebben ondersteuning op het gebied van huishoudelijke hulp, begeleiding of dagbesteding, een hulpmiddel, woningvoorziening of vervoersvoorziening. Binding beoordeelt de aanvragen en stelt de indicaties. In 2025 is de vraag naar Wmo-ondersteuning verder toegenomen; dit is een landelijke trend.

De stijging van huishoudelijke ondersteuning is te verklaren door de toenemende vergrijzing. Een aantal aanbieders van huishoudelijke ondersteuning heeft een oproep gedaan om de tarieven te herzien, omdat CAO-ontwikkelingen volgens hen onvoldoende werden gecompenseerd. Naar aanleiding van een kostprijsonderzoek in de regio ZOU zijn de tarieven herzien per 1 januari 2026. De vraag naar individuele begeleiding nam fors toe, vooral onder jongvolwassenen en vijftigers met complexe hulpvragen. Intensieve begeleidingstrajecten zijn steeds vaker nodig. De nadere analyse hierop moet nog plaatsvinden. Met preventieve maatregelen proberen wij de groeiende vraag te beteugelen en tegelijkertijd de kwaliteit van leven van onze inwoners te verbeteren. Halverwege 2025 is het nieuwe contract met Kersten ingegaan voor het leveren van de hulpmiddelen zoals rolstoelen, scootmobielen en tilliften.

Gezondheidszorg

GALA en IZA

In 2023 hebben de VNG, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het Ministerie van VWS afspraken vastgelegd in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het hoofddoel van het GALA is het bevorderen en behouden van de fysieke en mentale gezondheid van alle inwoners.

Met het GALA is een aantal gemeenschappelijke doelen gesteld:

1. Terugdringen van gezondheidsachterstanden;
2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten;
3. Het versterken van de sociale basis, dat wil zeggen het bevorderen van omzien naar elkaar en het versterken van onderlinge, informele zorg;
4. Een gezonde leefstijl;
5. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid;
6. Vitaal ouder worden;
7. Domeinoverstijgende inzet.

Voor de uitvoering van het GALA ontving de gemeente een brede specifieke uitkering (SPUK). Het gaat om de thema’s sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis. Hiervoor zijn zogenaamde ketenaanpakken ontwikkeld zoals Welzijn op Recept, Valpreventie, Kansrijke Start en Kind naar gezonder gewicht. In 2025 is hiervoor de uitvoering gestart of voortgezet. Inmiddels zijn alle huisartsen in de gemeente hierbij aangesloten. Er is een coalitie Kansrijke Start gevormd met Binding, de verloskundigen en jeugdgezondheidszorg met een intentieverklaring en afspraken. Voor Welzijn op recept zijn alle huisartsen betrokken om mensen op hun spreekuur door te verwijzen naar de welzijnscoach.

In 2023 is ook het Integraal Zorgakkoord (IZA) gesloten door het Rijk, de VNG, zorgpartijen en zorgverzekeraars. Dit heeft geleid tot een regionaal traject waarin gemeenten, zorgpartijen, het zorgkantoor, welzijnsorganisaties, ouderenorganisaties en GGZ-organisaties nauw samenwerken aan toekomstbestendige zorg. In 2025 is het manifest “ZOU doen we het samen!” getekend door de samenwerkende partijen. Gericht op een zorgzame, verbonden en veerkrachtige samenleving in de regio ZOU.

In september 2025 is het Aanvullend- Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) getekend. Dit akkoord bouwt voort op het IZA en moet de inbreng van welzijn en het sociaal domein verder versterken. Het IZA-project "De buurt als Ecosysteem" is gedeeltelijk gestart. De middelen voor het sociaal domein komen in 2026. De voorbereidingen om direct te kunnen starten zodra het geld beschikbaar is, zijn in 2025 getroffen.

Sportaccommodaties

Verschillen in beheer, onderhoud en financiering tussen de buitensportaccommodaties in de drie kernen zorgen voor toenemende discussie en onderstrepen de behoefte aan een transparant en toekomstbestendig model. Hiervoor is het traject ‘’Naar een Gelijk(er) Speelveld Buitensport’’ gestart. Dit traject is gericht op duidelijke afspraken, gelijke uitgangspunten en een toekomstbestendig kader.

Inclusie (integratie, toegankelijkheid en diversiteit)

In samenwerking met Art.1 Midden-Nederland zijn meldingen van discriminatie verzameld, behandeld en gerapporteerd aan de gemeente via een monitor. Daarnaast is samen met de provincie Utrecht een interactieve online lunchsessie georganiseerd over woningmarktdiscriminatie.

De regenboogwerkgroep heeft in 2025 diverse activiteiten georganiseerd om aandacht te vragen voor acceptatie en inclusie van lhbti+ inwoners. Zo was de werkgroep aanwezig met een kraam tijdens Coming-Outdag en het Kersenfestival Cothen. Ook werd aandacht besteed aan Paarse Vrijdag en zijn Re-Connectactiviteiten georganiseerd. Daarnaast vonden er activiteiten plaats, gericht op een veilig sportklimaat. Er werd een bijeenkomst georganiseerd voor ouders van lhbti+ jongeren en was de werkgroep betrokken bij het Kleurrijk Wijk Festival.

Op het gebied van inclusie is uitvoering gegeven aan de Orange the World-campagne. Tevens is de voorbereiding gestart voor een omstanderscampagne gericht op het tegengaan van ongewenst gedrag, waarvan de uitvoering in 2026 plaatsvindt. Tot slot is op Revius Lyceum een theatershow georganiseerd voor middelbare scholieren met als thema inclusie.

Beschermd wonen

Beschermd wonen maakt deel uit van de Wmo, maar is bedoeld voor een specifieke doelgroep. Het gaat om mensen met psychische of psychosociale problemen die minimaal begeleiding nodig hebben en voor wie 24 uur per dag ondersteuning bereikbaar en beschikbaar moet zijn. Het streven is dat inwoners op enige wijze zelfstandig in hun eigen woonplaats kunnen(blijven) wonen in plaats van in een instelling. Gekoppeld hieraan is er de opgave om (dreigende) dakloosheid tegen te gaan. Regio ZOU ontvangt van centrumgemeente Utrecht budget voor beide opgaven. In onze gemeente adviseert Binding over eventuele toegang tot beschermd wonen.

In 2025 is met name gewerkt aan passende woonoplossingen, lokaal en in de regio en zowel tijdelijk als vast. Om dreigende dak- en thuisloosheid onder jongeren te voorkomen, is het Sleutelteam bij Binding voortgezet. Het Sleutelteam zoekt samen met jongeren, ouders en betrokken instanties naar woonruimte, ondersteund door een lokale time-outplek indien nodig.

Het is bekend dat van alle mensen in de maatschappelijke opvang 25% een vorm van jeugdhulp heeft gehad. Naar aanleiding daarvan is in de regio in 2025 een onderzoek gedaan naar de uitstroom uit jeugdhulp met verblijf. Dit onderzoek heeft nuttige handvatten opgeleverd om jongeren eerder en beter toe te leiden naar een passende woonvorm met ondersteuning.

Participatie (inclusief aanpak van schulden en armoede)

Huidig beleid

Een groot deel van het werkveld Participatie is belegd bij de Regionale Dienst Werk en Inkomen (RDWI). De RDWI ondersteunt onze inwoners die om uiteenlopende redenen afhankelijk zijn van een uitkering via de Participatiewet, die hulp nodig hebben bij schulden of die een inburgeringstraject doorlopen.

Participatiewet

Het aantal huishoudens in de gemeente dat gebruik maakte van een uitkering, is in 2025 licht gedaald van 250 naar 238. In de ontwikkeling van het klantenbestand neemt het aantal mensen met een arbeidsbeperking toe. Dit komt door de afsluiting van de Wajong en de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW). Deze doelgroep komt nu grotendeels onder de Participatiewet te vallen. De samenwerking met de Biga Groep is daarom van toenemend belang. Op het gebied van re-integratie is de lijn doorgezet van de afgelopen jaren, met aandacht voor inwoners die meer ondersteuning nodig hebben.

Innovatietafels

Het Project Innovatietafels (PIT) is een samenwerking tussen de vijf gemeenten uit de ZOU regio, de RDWI en de Biga Groep. Het idee achter PIT is verbetering van de effectiviteit van de dienstverlening aan inwoners gericht op toeleiding naar werk. Dat doen wij door als betrokken partijen te leren van elkaar. Met elkaar de werkzame en niet-werkzame elementen binnen projecten en/of pilots ontdekken en ook de mogelijkheid bieden voor het uitproberen van een nieuwe aanpak en werkwijze. Hiermee willen wij effectieve pilots en projecten stimuleren en mogelijk maken, zowel lokaal als regionaal.

Startpunt Werk

Startpunt Werk is medio 2025 opnieuw opgezet. Dit is gedaan in nauwe samenwerking met de RDWI. Doelstelling is het versterken van de maatschappelijke participatie en zelfredzaamheid van inwoners in Wijk bij Duurstede met een afstand tot de arbeidsmarkt, door middel van maatwerk coaching en netwerkgerichte activering. Stichting Binding zet een Participatiecoach in om deze inwoners persoonlijk te begeleiden naar meer zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie, passend binnen het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. De coach vormt een brug tussen de inwoner, het bestaande hulpaanbod en participatiemogelijkheden.

Ontwikkelingen (landelijk en regionaal)

Participatiewet in balans

Op 30 september 2025 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Participatiewet in Balans aangenomen. Deze wet introduceert meer dan twintig maatregelen, die een aanzienlijke impact hebben op de uitvoering van de Participatiewet. Het doel van de wet is meer balans tussen de verplichtingen en sancties, meer werken vanuit vertrouwen, meer ruimte voor maatwerk en de menselijke maat herstellen. Zo krijgt de RDWI meer mogelijkheden om te beoordelen wat passend is in de individuele situatie van inwoners. De invoering gaat gefaseerd, deels in 2026 en deels in 2027. In 2025 is de RDWI al begonnen met het implementeren van de nodige wijzigingen.

Afronding visietraject toekomstbestendige uitvoering van Werk en Inkomen

Het bureau Iroko heeft de opdracht gekregen om enerzijds een visiedocument op te stellen voor de toekomstbestendige uitvoering van Werk en Inkomen door de Biga Groep en de RDWI en anderzijds voorstellen voor het verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Iroko heeft hierover een rapport opgeleverd en zal in 2026 een vervolg advies opleveren voor een integrale uitvoering van re-integratie, in duidelijke verbinding met inkomen, met als einddoel de realisatie van één organisatie voor re-integratie in 2030.

Armoede en schulden

De lokale laag inkomen-regelingen worden uitgevoerd door Stichting Binding. De regelingen zijn met name gericht op kinderen. Zo vergoedt de gemeente sport- of cultuurlessen, zwemles, een deel van een digitaal leermiddel, en draagt de gemeente bij aan activiteiten die participatie stimuleren. Dit laatste doen we ook voor volwassenen, waarbij het voor hen ook mogelijk is om sportlessen vergoed te krijgen. Op regionaal niveau zijn er regelingen die het inkomen kunnen aanvullen of extra vergoedingen via de zorgverzekering bieden, zoals de bijzondere bijstand, de individuele inkomenstoeslag en de collectieve ziektekostenverzekering. Deze zijn beschikbaar voor alle inwoners met een laag inkomen.

Lokaal werken we samen met verschillende partners om risicovolle schulden te voorkomen. Geldstress leidt namelijk vaak tot maatschappelijke problemen en extra kosten. De meest laagdrempelige vorm van ondersteuning is Grip op de Knip van Stichting Binding. Hier kunnen inwoners terecht met vragen, voor advies en voor hulp bij het invullen van formulieren. In 2025 werd Grip op de Knip 237 keer bezocht door 110 unieke cliënten. Daarnaast zijn in 2025 in totaal 513 toekenningen gedaan vanuit de lokale laag inkomen regelingen.

Bij beginnende geldproblemen kunnen inwoners ook ondersteuning krijgen van vrijwilligers van Humanitas. De Sociaal Raadslieden bieden hulp bij juridische en (sociaal-)economische vragen en helpen gedupeerden van de Toeslagenaffaire. Dit was er in 2025 één.

(Dreigende) betalingsproblemen komen daarnaast via wetgeving en samenwerkingsafspraken onder de aandacht van de gemeente, Binding en de RDWI. In het kader van vroegsignalering gaan professionals waar nodig op huisbezoek. Bij schulden wordt professionele ondersteuning geboden door het team schulddienstverlening van de Regionale Sociale Dienst.

Tot slot is in 2025 een motie aangenomen door de gemeenteraad om een plan te maken voor het borgen van het Participatiefonds, ondanks een aangenomen bezuiniging. Dit plan wordt meegenomen in de Kadernota voor 2028.